Селективниот мутизам (или ситуациски мутизам) е анксиозно растројство поради кое децата не можат да зборуваат во одредени средини (најчесто во градинка или училиште), иако дома, во кругот на потесното семејство, зборуваат сосем слободно и опуштено.

Важно е да се разбере дека овие деца не избираат да молчат. Тие имаат голема желба да зборуваат, но силната анксиозност буквално ги блокира во намерата. Оваа состојба трае подолго од вообичаената срамежливост и може да им ги отежне учењето, дружењето и секојдневниот развој.

Препознајте ги знаците на селективен мутизам

Симптомите најчесто стануваат забележливи кога детето ќе почне да оди во градинка или училиште (помеѓу 3 и 6-годишна возраст).

Однесување во јавност:

• Не зборува со луѓе надвор од потесното семејство (наставници, роднини, соученици).
• Одбегнува контакт со очи, го намалува гласот, шепоти или зборува преку родителот.
• Тешко се вклучува во игри и одбегнува активности каде што е во центарот на вниманието (фотографирање, јавен настап).
• Тешко бара помош (не кажува кога го боли нешто или кога треба да оди во тоалет).

Физички знаци (кога се очекува да зборува):

• Детето се „замрзнува“, напрегнато е и здрвено.
• Покажува немир, се зацрвенува или се тресе.
• Може да се пожали на забрзано чукање на срцето или болки во стомачето.

Кога и каде да се побара стручна помош?

Доколку детето не зборува надвор од домот подолго од 3 месеци и тоа му пречи во училиштето и во склопувањето другарства, време е за консултација со стручно лице. Раната интервенција во предучилишна возраст нуди многу побрзи и поуспешни резултати.

Помош можете да побарате од:

1. Матичен доктор/педијатар: за првична процена и упат за соодветен специјалист.
2. Детски психолог или психијатар: специјализиран за анксиозни растројства.
3. Логопед: доколку има потреба да се провери дали постои и доцнење во говорно-јазичниот развој.

Терапевтски пристапи

• Постапно изложување: Ова е клучна терапија каде што детето почнува со најлесниот начин на комуникација (на пример, кимање со главата или покажување со прст) и постепено, низ редовно вежбање во училишна средина, гради самодоверба додека не стигне до зборување.
• Когнитивно-бихевиорална терапија (КБТ): Кај постарите деца помага да се идентификуваат внатрешните стравови и да се развијат позитивни вештини за разговор.
• Медикаменти: Понекогаш се воведуваат во консултација со психијатар доколку психолошката терапија не дава доволно брзи резултати.

Практични совети за родителите

Вашата поддршка и трпение во домот и во секојдневието се од суштинско значење за напредокот на детето.

Во домот:

• Покажете разбирање: Кажете му на детето дека го разбирате неговиот страв од зборување и дека нема да биде казнето или искарано поради тоа.
• Бидете пример и споделете искуство: Покажете опуштено и пријателско однесување во јавност. Разговарајте со детето за моментите кога и вие сте биле уплашени или несигурни и како сте се справиле со тоа (на пр., со длабоко дишење).
• Читајте книги заедно: Избирајте приказни со ликови кои се соочуваат со срам или страв и успешно ги надминуваат пречките.

Во секојдневните разговори:

• Дајте му време: Кога ќе му поставите прашање, почекајте трпеливо и не брзајте да одговорите наместо него.
• Поставувајте прашања со краток одговор: Наместо сложени прашања, преформулирајте ги така што детето ќе може да одговори со едноставно „да“, „не“ или „добро“.
• Охрабрете го невербалниот говор: Дозволете му да користи гестикулации. Ако некој го праша колку години има, вие кажете: „Марко има 5 години“ и кренете пет прсти, а детето нека потврди со кимање на главата.
• Одговорете соодветно на другите: Ако некој ве праша зошто детето не зборува, смирено кажете: „Тој зборува дома, а во моментов учи како да биде поопуштен кога зборува во нови средини.“

Поддршка во заедницата:

• Разговарајте со наставниците и роднините: Запознајте ги со состојбата и упатете ги како правилно да комуницираат со детето (без притисок да мора да зборува).
• Организирајте средби: Поканете 1-2 другарчиња кај вас дома. Во домашна и безбедна средина, низ опуштени игри со топки или балончиња, детето многу полесно ќе се опушти и ќе почне да комуницира.

Процесот на надминување на селективниот мутизам бара време – понекогаш и со години. Бидете трпеливи и прославувајте го секој мал чекор напред. Со правилна стручна помош и вашата нежна поддршка, детето успешно ќе ја изгради потребната самодоверба.

Извор