Многумина со кафеава коса, додека ги гледаат своите фотографии од детството, се прашуваат што се случило со нивните светли, платинесто руси локни. Промената на бојата на косата од руса во кафеава е природен процес воден од сложена генетика и хормони. Краткиот одговор на прашањето зошто косата ја менува бојата лежи во интеракцијата меѓу гените, клетките што произведуваат пигмент и хормоните кои се активираат во подоцнежното детство.

Научниците разбираат многу од гените вклучени во одредувањето на бојата на косата, но сè уште се обидуваат да ја откријат точната причина зошто косата на некои руси деца потемнува, додека други ги задржуваат светлите локни во текот на целиот живот.

„Сè зависи од нивното генетско наследство“, наведува Дезмонд Тобин, професор по дерматологија на Универзитетскиот колеџ во Даблин.

Како косата ја добива својата природна боја?

Косата ја добива својата боја од пигментот наречен меланин, кој го произведуваат специјализирани клетки познати како меланоцити. Овие клетки се наоѓаат во фоликулите на влакното, а постојат два главни типа на пигмент:

• Еумеланин: Одговорен е за производство на кафеави и црни нијанси.
• Феомеланин: Придонесува за жолти и црвени тонови на косата.

Количината и видот на меланин што го произведува фоликулот во голема мера ја одредуваат бојата на влакното. Едноставно кажано, повеќе еумеланин значи потемна коса.

Активноста на фоликулите на косата не е дефинитивно фиксирана во раната возраст. Како што децата растат, биолошките сигнали што го контролираат производството на пигмент исто така можат да се променат. На пример, за време на бременоста, високото ниво на естроген и прогестерон може да поттикне потемнување на косата бидејќи телото произведува повеќе еумеланин.

Зошто русата коса на децата потемнува во пубертетот?

За многу руси девојчиња и момчиња, највидливото потемнување се случува околу пубертетот. Според професорот Тобин, ова обично се случува меѓу 10-тата и 13-тата година од животот.

Се претпоставува дека токму хормонските промени за време на пубертетот, како што е растот на нивото на естроген и андрогени, ги стимулираат фоликулите да произведуваат повеќе еумеланин. Овие хормони постепено ја претвораат русата коса во потемна нијанса.

„Оние што остануваат со руса коса типично имаат генетски предодредено намалување во формирањето на еумеланин“, додава Тобин.

Точниот механизам преку кој хормоните ја предизвикуваат оваа промена сè уште е загатка за науката. Една од трагите доаѓа од групата хормони наречени меланокортини, меѓу кои е и алфа-стимулирачкиот хормон на меланоцитите. Тој им дава инструкции на клетките да произведуваат повеќе пигмент (на пример, под влијание на УВ-зраци кога кожата потемнува на сонце).

Сепак, кога станува збор за косата, процесот е значително посложен. Научниците сè уште немаат докажано дека растот на тестостеронот, естрогенот или кој било друг специфичен хормон директно предизвикува потемнување на косата.

„Сè уште ги немаме идентификувано сите гени што го контролираат овој процес“, објаснува Војчех Браницки, истражувач кој ја проучува генетиката на човечката пигментација на Јагелонскиот универзитет во Полска.

Дали генетиката одредува кога косата ќе ја промени бојата?

Една од можностите е дека хормоните влијаат врз фоликулите на детската коса различно, во зависност од нивната специфична генетска подлога. Неодамнешните генетски истражувања идентификуваа дури 124 гени кои играат улога во одредувањето на бојата на косата, со што значително се прошири досегашното знаење.

Сепак, истражувачите моментално не знаат точно кои гени имаат интеракција со хормонските промени во пубертетот:

1. Две деца можат да го започнат животот со речиси идентична руса коса, но сосем различно да реагираат на хормонскиот развој.
2. Едното дете може да продолжи да произведува мала количина еумеланин и да остане русокосо.
3. Фоликулите на другото дете можат постепено да го засилат производството на пигмент и да создадат нови, значително потемни влакна.

Научниците истакнуваат дека разјаснувањето на точниот генетски механизам на потемнување на косата во иднина би можело да обезбеди драгоцени информации не само за естетските промени, туку и за превенција на сериозни здравствени состојби поврзани со нарушувања на пигментацијата, како што е меланомот.

Извор