Како живеат „стаклените деца“?
Терминот „стаклени деца“ првпат го употреби норвешкиот автор Јустејн Гордер во 1990 година, споредувајќи ги децата што растат во сенка на семејните проблеми со стакло – затоа што се кршливи и лесно можат да пукнат. Во модерната психологија овој поим ги означува здравите деца кои се „природно условени да немаат никакви проблеми“ и на прашањето како се, секогаш одговараат: „Добро сум“.
Кои се стаклените деца?
Тоа се здрави деца кои живеат во семејство со брат/сестра со тешкотии во развојот. Бидејќи најголемиот родителски фокус е насочен кон детето со специфични потреби, здравото дете честопати станува „проѕирно“ како стакло – родителите гледаат низ него, а не во него.
Овие личности најчесто ги носат следниве карактеристики:
- Хипернезависност: многу рано учат сами да се грижат за себе за да не бидат дополнителен товар.
- Притисок за совршенство: чувствуваат обврска да носат само петки и секогаш да бидат примерни, верувајќи дека така ќе го компензираат семејниот стрес.
- Претерано угодување: тешко поставуваат граници и прават сè за да ги усреќат другите, запоставувајќи ги сопствените потреби.
Четирите тешки соочувања – од невидливост до длабока вина
Истражувањата покажуваат четири вообичаени фази низ кои поминуваат овие деца (и подоцна како возрасни):
- Чувство на невидливост: нивните училишни стресови, тинејџерски маки или потреби дома се доживуваат како неважни во споредба со болеста на братот/сестрата.
- Потиснат бес и бунт: понекогаш, за да привлечат внимание, овие деца можат драстично да го променат однесувањето, станувајќи агресивни со единствена емоционална порака: „Видете ме и мене!“
- Постојана анксиозност: живеат во страв дека на братот/сестрата секој момент може нешто лошо да му се случи или дека тие самите нема да бидат способни да се грижат за него во иднина.
- Круг на срам и вина: чувствуваат срам кога луѓето зјапаат во нивното семејство на улица, а потоа се јавува „вина на преживеаниот“ – прашањето: „Зошто јас се родив здрав, а тој не?“
Стравот од иднината: што кога родителите ќе ги нема?
Во адолесценцијата овие деца развиваат хроничен страв од иднината затоа што знаат дека еден ден тие ќе станат примарни негуватели на својот болен брат или сестра. Психолозите советуваат темата „што кога родителите повеќе нема да бидат тука“ да не биде табу. Таа мора да биде отворена и сосема јасна, со заеднички семејни планови за да се намали анксиозноста кај здравото дете.
Важно е да се нагласи: динамиката во овие семејства е таква што стаклените деца се несвесно занемарени, но никогаш игнорирани намерно. Самите деца го знаат тоа, што дополнително им ја зголемува вината, па затоа уште повеќе молчат бидејќи тие мора да бидат добро.
Овој текст не е критика за родителите, кои веќе носат тежок животен товар. Ова е потсетник дека на здравото дете му е потребен безбеден простор каде што ќе смее да ги каже своите емоции, бесот, заморот и неправдата, без страв дека ќе биде осудено или дека ќе ги разочара мама и тато. Болеста има страшна моќ да влијае многу подалеку од самата личност која е болна.
Важно е навреме да го негуваме здравото дете за тоа да порасне во стабилен возрасен човек, бидејќи токму тоа дете е клучниот столб на кој семејството ќе се потпира и во сегашноста и во иднината.
