Кога се работи за растот на децата, многу родители се соочуваат со дилемата кога е вистинското време да побараат стручна помош. Искуствата на семејствата чии деца примаат терапија со хормон за раст покажуваат дека голем дел од нив пристигнуваат кај детски ендокринолог значително подоцна отколку што е препорачано.

Во детската возраст, просечниот годишен раст изнесува помеѓу 4 и 5 сантиметри. Доколку детето порасне помалку од 2 сантиметри во текот на една година, тоа е јасен сигнал дека е потребно да се изврши детална ендокринолошка проверка. Бидејќи забавувањето на растот тешко се забележува на дневно ниво, лекарите препорачуваат редовно мерење во домашни услови (на ѕид или покрај врата), како и следење на динамиката со која детето ги прераснува облеката и обувките.

Што испитува лекарот?

При првата посета на детски ендокринолог, еднократното мерење на висината не дава целосна слика. Најважен показател е белешката за раст за претходните години, која јасно прикажува дали детето го следи својот развоен пат или, пак, се соочува со застој кој бара дополнителни испитувања.

Хормонот за раст не е важен само за телесната висина, туку има клучна улога во регулацијата на метаболизмот и го одржува здравјето на коските и кардиоваскуларниот систем. Поради тоа, навременото лекување е од суштинско значење за целокупното здравје на детето.

Дијагностичкиот процес се одвива во неколку фази:

1. Процена на коскената зрелост: Најчесто се врши преку рендгенска снимка на дланката бидејќи коскената возраст не мора секогаш да соодветствува со календарската.
2. Ретестирање: Се утврдува дали дефицитот на хормонот е траен (при што терапијата продолжува и во возрасната доба) или станува збор за минливо нарушување.
3. Забелешка за полот: Нарушувањата во растот еднакво ги погодуваат и момчињата и девојчињата, но статистиката покажува дека родителите на момчињата почесто се обраќаат кај лекар.

Причини: од фамилијарен низок раст до сериозни заболувања

Добрата вест е што околу 89 % од децата што се пониски од своите врсници се потполно здрави, во тие случаи станува збор за т.н. „здрав низок раст“, кој е последица на генетско наследство или на забавено созревање на организмот.

Кај преостанатиот процент, причините за застојот во растот можат да бидат:

• Ендокринолошки: недостиг на хормон за раст или намалена функција на штитната жлезда.
• Други заболувања: интраутерински застој во растот, целијакија (интолеранција на глутен), генетски синдроми (како Тарнеров синдром), хронични болести на бубрезите, белите дробови или срцето, како и долготрајна терапија со одредени лекови (кортикостероиди).
• Стекнати причини: сериозни повреди на главата, тумори, инфекции на централниот нервен систем или третмани со зрачење.

Две опасни заблуди што одземаат драгоцено време

1. „Ќе порасне во пубертетот“: Експертите предупредуваат дека дури 85 % од вкупниот раст се одвива пред пубертетот, додека самиот пубертет носи само околу 15 % од конечната висина. Очекувањето на „пубертетски скок“ често значи пропуштање на најдобриот период за лекување.
2. „Запишете го на спорт“: Ниту еден спорт или физичка активност не може да го надомести хормонскиот дефицит доколку причината за нискиот раст е од медицинска природа.

Кога ќе се потврди дијагнозата, терапијата со хормон за раст се аплицира преку инјекции и трае со години, односно сè до завршувањето на коскеното созревање. Пораниот почеток на терапијата овозможува подолг период на дејство на лекот и значително подобри крајни резултати.

Клучни препораки за родителите:

• Редовно следете го растот на детето во домашни услови помеѓу редовните систематски прегледи.
• Годишен раст помал од 4-5 см (а особено под 2 см) е сериозна причина за посета на педијатар или ендокринолог.
• Обрнете внимание на тоа колку често детето менува број на облека и обувки и споредете го неговиот раст со врсниците.
• Не одложувајте ја посетата на лекар со надеж за ненадеен скок во пубертетот.
• Пониската висина на родителите е најчестото објаснување за растот на детето, но тоа не смее да биде причина да се занемарат сомнежите за хормонски нарушувања.

Извор