Детето се враќа од училиште и вели дека сè било во ред. А потоа, пред спиење, прашува дали утре мора да оди. Во групата повторно се споделува неговата фотографија. На одморот другите му се смеат на прекарот што му пречи. Кога ќе се побуни, го добива одговорот: „Само се шегуваме.“

Родителот не секогаш лесно дознава што се случува. Уште потешко е кога околината го ублажува проблемот, а детето никому ништо да не кажува. Меѓународниот ден на борбата против насилството во училиште, вклучувајќи го и дигиталното насилство, кој се одбележува секој 5 ноември, нè потсетува дека безбедноста на детето мора да биде видлива во неговото секојдневие.

Тема: Од ветување до практика

Овогодишната тема на УНЕСКО гласи: „Секој ученик безбеден и сигурен: Од ветување до практика“.

Акцентот е ставен на тоа ветувањата за заштита да се претворат во конкретни постапки: достапно пријавување, соодветна поддршка за учениците, оспособување на наставниците и следење на она што е преземено. Превенцијата, детската благосостојба и дигиталната безбедност бараат искрена и континуирана соработка на целата училишна заедница.

За родителот тоа значи поставување неколку многу конкретни прашања:

• Кому моето дете може да му се обрати?
• Кој ќе реагира?
• Како ќе знаеме дека насилството престанало?

Што покажуваат податоците на УНЕСКО?

Според податоците на УНЕСКО за безбедно училишно опкружување:

• Приближно секој трет ученик во светот доживува врсничко насилство во училиште, во текот на еден месец.
• Повеќе од 36 % од учениците учествуваат во физички судири со врсниците.
• Речиси секој трет ученик е физички нападнат најмалку еднаш годишно.
• Дигиталното врсничко насилство погодува дури едно од десет деца.

Иако овие податоци се од различни извори, зад секој процент се крие реално дете на кое му е потребна заштита. Затоа овие бројки треба да нè поттикнат да прашаме и да сослушаме, без претпоставка дека проблемот се случува некаде на друго место.

Насилството не е секогаш физички удар

Повторуваното понижување, заканите, ширењето шпекулации и намерното исклучување можат да бидат дел од врсничкото злоупотребување. Во дигиталниот простор тоа најчесто се навредливи пораки, лажни профили или споделување содржини со цел понижување на детето.

Секое неслогласување не е автоматски злоупотребување. Кај врсничкото насилство особено се важни образецот на повторување и нерамнотежата на моќта: детето тешко успева да се одбрани или да го прекине она што му се случува. Сепак, и еден сериозен инцидент бара итна реакција, не треба да се чека тој да се повтори.

Многу е покорисно наместо прашањето „Дали само се шегуваа?“ да прашате што точно се случи, дали се повторува и како детето се чувствува поради тоа?

Кога дигиталните пораки го продолжуваат она што почнало на училишниот одмор

Детето заминува од училиште, но понижувањето може да продолжи преку телефон. Публиката се шири, а содржината се споделува дури и кога детето не е присутно.

Затоа реченицата „Само изгаси го телефонот“ често не го решава проблемот. На детето му е потребна помош да го запре вознемирувањето и да ги зачува контактите што му значат. Препораките вклучуваат обраќање до возрасна личност од доверба, чување докази (како пораки и слики од екранот) и користење на опциите за пријавување и блокирање на платформите. Доказите треба да се чуваат за официјално пријавување, без понатамошно препраќање на навредливата содржина.

Како да се отвори разговор?

Прашањето „Како помина во училиште?“ често добива краток одговор. Наместо тоа, обидете се со прашања што му оставаат простор на детето:

• „Дали денес некој се чувствуваше изоставен во друштвото?“
• „Што се случува во групата кога некој ќе згреши?“
• „Дали постои нешто поради кое ти е непријатно да отидеш во училиште?“
• „Кому би му се обратил ако некој ти се заканува или те понижува?“

Промените во дружењето, избегнувањето на училиштето или вознемиреноста по добиени пораки можат да бидат повод за разговор, иако сами по себе не докажуваат дека детето доживува насилство. Разговарајте во мирен момент и оставете му можност на детето да се врати на темата подоцна.

Што да кажете кога детето ќе ви ја довери својата приказна?

За почеток, сосема е доволно да кажете:

• „Ти благодарам што ми кажа.“
• „Не си ти виновен што некој те повредува.“
• „Не мораш сам/а да го решаваш ова.“
• „Ќе се договориме како да ти помогнеме.“

Избегнувајте прашања што звучат како префрлување на одговорноста, како што се: „Зошто не му врати?“ или „Што направи за да ги налутиш?“ Исто така, немојте да ветувате целосна тајност доколку безбедноста на детето е загрозена, објаснете му кому ќе се обратите и зошто.

Од разговор до конкретен план и акција

1. Забележете ги фактите: Што точно се случило, кога, каде, кој бил присутен и дали постојат пораки или други докази.
2. Контактирајте ја институцијата: Обратете се до одделенскиот раководител и стручната служба на училиштето и побарајте конкретен договор за следните чекори.
3. Поставете клучни прашања на состанокот: Како детето ќе биде заштитено за време на наставата и одморите? Кое лице може веднаш да го заштити? Кој ќе го следи понатамошното однесување?

Следете како се чувствува детето и по првиот состанок. Еден разговор не е гаранција дека проблемот е целосно решен.

Што ако вашето дете учествува во понижувањето?

Родителството бара и подготвеност да го слушнеме она што ни е тешко. Ако дознаете дека вашето дете навредува, се заканува или споделува туѓ понижувачки материјал, сослушајте ги информациите и јасно застанете против таквото однесување.

Разбирањето на причините не значи оправдување на постапката. Во соработка со училиштето потребно е да се утврди што се случило, како да се спречи повторувањето и како детето да ја преземе одговорноста, притоа штитејќи го повреденото дете.

Безбедноста се проверува секој ден

Деновите посветени на борбата против насилството имаат вистинска смисла кога зад објавите и училишните паноа остануваат секојдневни постапки во кои децата веруваат. На детето му е потребно да знае дека некој ќе го сослуша, ќе го сфати сериозно и ќе остане покрај него сè додека проблемот не се реши. Нашата одговорност започнува уште пред детето да ја пронајде храброста да каже: „Мене ми се случува ова.“

Извор