Доцнењето во јазичниот развој се случува кога детето има тешкотии да го разбере или да го користи јазикот на начин кој е вообичаен за неговата возраст.

Овие тешкотии можат да влијаат врз тоа како детето одговара на говорот, како ги учи и користи зборовите, кога ќе ги каже првите зборови или како ги склопува во реченици. Честопати причините се непознати, но во некои случаи ова доцнење може да биде поврзано со состојби како аутизам, епилепсија, оштетување на слухот или генетски фактори.

Важни разлики – јазично доцнење, јазично растројство или говорна мана?

Многу е важно да ги разликуваме овие три поими бидејќи тие значат различни нешта:

• Доцнење во јазичниот развој: детето ги следи вообичаените фази на развој, но со побавно темпо од своите врсници. Многу од овие деца подоцна целосно ги стигнуваат другите.
• Развојно-јазична тешкотија: се дијагностицира по 3 или 3,5 години. Ова се долготрајни тешкотии во разбирањето или зборувањето кои не поминуваат сами од себе и влијаат врз секојдневниот живот.
• Говорна тешкотија: детето ја разбира смислата и има богат речник, но има мака со правилното изговарање на гласовите (артикулација), поради што тешко се разбира што зборува.

Забелешка за повеќејазични семејства: Децата што растат со два или повеќе јазици можат на почетокот да го учат јазикот малку побавно, но тоа е сосем природно и не се смета за јазично доцнење.

Клучни знаци според возраста

Бидејќи секое дете се развива со свое темпо, најдобро е да побарате стручен совет доколку ги забележите следниве знаци:

До 6 месеци:

• Не остварува контакт со очи.
• Не ве погледнува кога го повикувате по име.

До 12 месеци:

• Не игра едноставни игри со наизменично учество.
• Не се обидува да комуницира со вас преку звуци, гестови или зборови кога му е потребно нешто.

До 18 месеци:

• Не реагира на едноставни секојдневни барања (на пр. „Чао-чао“, „Каде е тато?“ или „Дај ми ја топката“).
• Сè уште не изговара ниту еден поединечен збор со значење.

До 2 години:

• Не користи барем 50 различни збора.
• Не спојува два збора заедно (на пр., „Дај вода“, „Мама горе“).
• Не создава зборови спонтано, туку само механички ги повторува зборовите на другите.
• Охрабрувачки факт: Ова доцнење е многу често на оваа возраст. Околу едно од три деца прозборува подоцна, но до четвртата година повеќето од нив целосно ги стигнуваат своите врсници.

На 3 години:

• Не ги спојува зборовите во подолги реченици (на пр., „Мамо, помогни ми“).
• Не разбира подолги барања (на пр., „Земи ги чевлите и стави ги во кутијата“).
• Не покажува интерес за сликовници и книги и не поставува прашања.

Од 4 до 5 години: Детето може да има развојно-јазична тешкотија доколку користи многу кратки и едноставни реченици, испушта важни зборови, тешко учи нови поими, погрешно ги користи времињата (минато, сегашно, идно) или користи општи зборови како „ова“ и „она“ наместо точниот назив на предметот.

Кога и каде да побарате помош?

Навремената поддршка во раните години прави огромна разлика. Доколку сте загрижени или ако детето на која било возраст прекине да го прави она што претходно го умеело (на пример, одеднаш престане да зборува), консултирајте се со:

1. Логопед и дефектолог: Експерт кој преку специјални тестови и игра ќе процени како детето ги користи зборовите и како реагира на прашања.
2. Аудиолог: Доколку се сомневате дека детето не слуша добро бидејќи честите ушни инфекции и слабиот слух директно го забавуваат говорот.
3. Матичен доктор/педијатар или психолог: за поширока процена на развојот.

Како можете да му помогнете?

• Дајте му време: Кога разговарате, почекајте трпеливо и дајте му доволно простор на детето самото да го започне разговорот или да одговори.
• Проширете го неговиот говор: Кога детето ќе се обиде да искомуницира нешто со збор или звук, потврдете го тоа и нежно проширете ја реченицата. Ако детето каже „Кола“, вие додајте: „Да, тоа е голема црвена кола!“
• Редовно читајте и разговарајте: Именувајте ги предметите околу вас во текот на денот и читајте сликовници со посочување на формите и боите.

Вие го познавате вашето дете најдобро од сите. Доколку интуицијата ви вели дека му е потребна поддршка, не чекајте и побарајте стручно мислење. Со правилни насоки од стручно лице и многу љубов во домот, децата наоѓаат начин успешно да го развијат својот говор и да се поврзат со светот.

Извор