Кога се чувствувате добро, тогаш лесно ви е и да се смеете, дури и без причина, нели? Така е кај нас возрасните, па ни се чини дека тоа е нешто што се подразбира. Чистата логика диктира дека е сосема исто и кај децата. Меѓутоа, бидејќи ништо не е логично, едноставно или очигледно кај децата, се чини дека детската смеа е малку поинаква. Иако изгледа како парадокс, децата понекогаш не се смеат од среќа.

Имено, научните студии покажале дека причината за детската смеа не е само чиста радост или среќа, туку дека постои нешто многу подлабоко од тоа. Всушност, смеата на возрасните е исто толку комплексна. Во еволутивна смисла, смеата кај возрасните е всушност одговор на нешто збунувачко или неочекувано. Тоа е јасен сигнал за нас и за другите дека потенцијалната закана е всушност безопасна.

Смеата е тесно поврзана со развојот на мозокот и личноста. Со други зборови, децата се смеат од многу различни причини во различни фази од развојот, долго пред да можат да сфатат апстрактни концепти како што се игри на зборови, шеги, па дури и јазик.

Еволутивни предности

Смеата произлегува од нашата способност потсвесно да разбираме и да судиме недоследности во шега или заплет: тоа е наш одговор на моменталниот премин од чудење кон решение. Смеата кај возрасните сигнализира поминување на заканата или стравот, и за нас самите и за оние околу нас. Затоа децата, и многу возрасни, се смеат на оние популарно наречени „опасни“ возења во забавни паркови, особено ролеркостери, или во слични ситуации: наместо да плаче од страв, лицето се движи од конфузија и ужас кон разрешување. Смеата е сигналот што го означува овој премин. Неколку студии покажале дека токму овој процес е клучен механизам за успешна комедија, особено комедија базирана на физички шеги.

Бебињата се смеат за одобрување

Набргу откако ќе пристигнат на овој свет, бебињата почнуваат да се смеат, а тоа е важен момент во животот на секој родител – таа прва насмевка, потоа првата вистинска смеа. Децата учат да се смеат затоа што сакаат да ги имитираат своите родители и за возврат да го доживеат нивното одобрување. Но, како што растат, бебињата се „одвојуваат“ од своите родители. Потоа учат да ја разликуваат сопствената личност, односно себеси, од своите родители и светот околу нив. Потоа, кога почнуваат да се однесуваат автономно – од две до пет години – тие почнуваат да чувствуваат нови емоции: некои работи може да бидат ладни, чудни или несоодветни, а тоа ги шокира, збунува и воодушевува.

Тогаш бебињата всушност почнуваат да се смеат. Нешто им изгледа страшно или неочекувано на почетокот, а потоа, по момент на двоумење, сфаќаат дека е безопасно. На пример, детето се смее кога ќе го види својот татко со лажен нос од кловн. Зошто се смее? Затоа што за дел од секундата му било непријатно и не разбирало што точно се случува: тој нос не бил вистински нос. Кога ќе сфати дека тоа била само шега на татко му, се смирува и се смее.

Малку подоцна, кога ќе наполнат 5 или 6 години, децата полека стекнуваат апстрактни концепти, што значи дека можат да разберат или барем да „сфатат“ шеги. Ова се случува кога ќе помине пораната фаза на егоцентризам, или периодот во кој тие се во центарот на сè. Овој егоцентризам, имено, им оневозможува да го разберат размислувањето на другите луѓе. Во оваа фаза смеењето се јавува според истите критериуми како и кај возрасните, односно тие не го одобруваат она што го сметаат за „ладно“ и лажно, не само кај другите луѓе, туку и во процесите на расудување. Затоа тие почнуваат да се смеат на вистински, добри шеги бидејќи она што го слушаат не се совпаѓа со она што го знаат, бидејќи ги шокира и носи разрешување.

Овие три фази на развој на смеењето – имитација заради одобрување, чудење, неодобрување – се индикатори за менталниот раст и развој на детето.

Родителското смеење може да помогне

Не мора многу да размислуваме за ситуациите во кои се насмевнуваме и му се смееме на нашето бебе. Навистина има многу такви ситуации и ниту заморот ниту исцрпеноста не можат да ги спречат. Многу е лесно да се разбере дека мама или тато се насмевнуваат зашто се среќни со своето бебе. Но, таа смеа не е само смеа.

Кога го гледаме нашето дете, го доживуваме тој момент на дилема исто како бебињата. Да бидеме искрени, бебињата се чудни. Тие не се возрасни, но сепак изгледаат како возрасни, не зборуваат, но изгледаат како да ќе зборуваат, изгледаат како да ќе станат и да ќе истрчаат – а не можат. Иако не е првото нешто што ни паѓа на ум кога му се насмевнуваме на нашето бебе, ние тоа чудење дури и не го забележуваме бидејќи трае само дел од секундата.

Автор: Луна Николиќ

Извор