Еритроцитите се создаваат во коскената срцевина, која се наоѓа во внатрешноста на коските. За нормално формирање на црвените крвни зрнца, покрај здравата коскена срцевина, неопходни се железо и посебна супстанција која ги стимулира развојот и репродукцијата на „претходничките“ клетки на еритроцитите, која се нарекува еритропоетин. Потребни се и некои важни витамини (Б12, фолна киселина…) за да се заврши сложениот процес на создавање зрела црвена крвна клетка.

Кои се најчестите видови анемија?

Постојат многу видови, а тие се јавуваат поради недостиг на еден од факторите вклучени во сложениот процес на развој на еритроцитите.

Убедливо најчестата анемија е онаа предизвикана од недостиг на железо. Професионално се нарекува сидеропенична анемија, а во превод тоа е анемија поради намалено вградување на железо во еритроцитите. Кога мембраната на еритроцитите е слаба, тогаш црвените крвни зрнца лесно пукаат (ова се нарекува хемолиза), па се јавува хемолитичка анемија. Ако нема доволно витамин Б12, еритроцитите стануваат големи и грди, но слабо функционални, а потоа се јавува мегалобластна анемија.

Кои се најчестите причини за овие анемии?

Несоодветната исхрана е убедливо најчеста причина за сидеропенична анемија. Ако детето не внесува доволно железо (првенствено преку месо или жолчки од јајца), еритроцитите ќе останат без доволна количина хемоглобин. Сепак, некои деца внесуваат доволно железо, но пијат огромни количини кравјо млеко, што го спречува железото да се апсорбира преку цревата во крвта. Имено, во кравјото млеко има соли кои се врзуваат за железото во цревата и на тој начин го спречуваат неговото апсорбирање, па наместо да влезе во крвта, тоа оди во пелената (или нокширот).

Некои деца имаат цревни заболувања кои го спречуваат соодветното апсорбирање на железото, но потоа се јавуваат и други проблеми (главно долготрајна дијареја).

Како изгледа дете со анемија?

Ако детето нема никаква друга болест, бледата кожа и бледите мукозни мембрани (првенствено устата и конјуктивата – очните јаболка) се видливи манифестации на анемија.

Детето со анемија има недостиг на кислород достапен за телото, поради што лесно се заморува, „залепено“ е за креветот (иако некои деца страдаат и од несоница). Постарите деца често се жалат на главоболки и вртоглавица, а нервозата е чест придружник на анемијата. Помладите се кенкави, а понекогаш имаат послаб апетит (иако други сакаат да пијат големи количини млеко).

Како се поставува дијагнозата?

Доколку родителите се сомневаат на анемија, треба да се консултираат со педијатар. По рутинскиот преглед, ќе се земе примерок од крв (од прст) кој ќе даде вредни информации за анемијата. Потоа може да се претпостави видот на анемија, а неколку дополнителни анализи кај повеќето деца ќе го покажат видот на анемија за кој станува збор. Сепак, постојат и комплицирани ситуации кога педијатарот ќе го упати детето кај специјалист за крвни заболувања – педијатриски хематолог.

Како се лекува анемијата?

Кога станува збор за анемија со недостиг на железо, терапијата е генерално едноставна. Корекцијата на исхраната со додавање препарати од железо води до целосно заздравување кај повеќето деца. По третманот на основната болест, коскената срцевина закрепнува релативно брзо.

Други анемии, кај кои недостига некој фактор, се третираат со надоместување на она што фали – на пример, витамин Б12 или фолна киселина. Така, еритропоетинот (фактор што го стимулира развојот на црвени крвни зрнца) се додава кај деца со тешка бубрежна болест, кои не се во можност да ја произведат оваа многу потребна супстанција.

Може ли да се спречи?

Добрата исхрана – соодветен внес на железо без прекумерна консумација на кравјо млеко е најдобриот начин за спречување на сидеропенична анемија. Кога станува збор за бебиња во првите месеци од животот, превенцијата од анемија треба да започне за време на бременоста. Идната мајка треба да има добра крвна слика, да се храни здраво и да внесува доволно витамини неопходни и за неа и за детето. Ова е важно бидејќи формирањето на крвните клетки започнува во феталниот живот, а резервите на железо во феталниот црн дроб треба да обезбедат нормален број и „квалитет“ на еритроцити во текот на првите пет до шест месеци од животот.

Доењето е вистинскиот начин за спречување на сидеропенична анемија бидејќи е докажано дека доените бебиња имаат помала веројатност да страдаат од анемија, иако мајчиното млеко нема железо, но овозможува добра апсорпција на внесеното железо од цревата.

Можни компликации

„Обичната“ анемија поради недостиг на железо ретко доведува до посериозни компликации бидејќи детето релативно брзо доаѓа кај педијатар поради проблемите што се појавуваат порано или подоцна. Меѓутоа, ако анемијата трае со години и започне во раното детство, можни се промени во развојот, вклучително и побавен ментален развој.

Некои ретки анемии (кога постои наследен дефект во производството на хемоглобин) можат да имаат многу сериозни компликации, но сепак се ретки болести.

Автор: д-р Горан Вукомановиќ, педијатар кардиолог

Извор