Секое дете може да биде раздразливо, нерасположено или да покажува агресивно однесување одвреме-навреме. Тоа е дел од растењето. Меѓутоа, кога одредени чувства или однесувања почнуваат да доминираат и да траат долго време, попречувајќи ги развојот, социјализацијата и училишниот успех на детето, постои причина да се сомневаме во развојно нарушување на вниманието или однесувањето.

АДХД не е резултат на лошо воспитување

Тоа е невробиолошко нарушување, разлика во функционирањето на мозокот што влијае врз вниманието, контролата на импулсите и регулирањето на однесувањето. Затоа, дете со АДХД не може „само да одлучи“ да се смири или да се однесува поинаку. Потребна му е дополнителна поддршка и структура.

Немирните и живи деца можат да се контролираат – нивната палавост не го нарушува секојдневното функционирање, односите со врсниците и напредокот во учењето. Нивното однесување е ситуациско: тие ќе бидат енергични кога се возбудени, уморни или им е здодевно, но ќе се смират кога нешто доволно ги интересира или кога ќе ги разберат правилата на играта.

Како што растат и созреваат, тие учат самоконтрола – на пример, двегодишно дете природно има краток распон на внимание, но тоа постепено се зголемува, а до четиригодишна возраст се очекуваат подолги распони на внимание и основна контрола на импулсите.

Кај децата со АДХД, и покрај нивната пристојна интелигенција, процесот на созревање на вниманието, организацијата и самоконтролата е побавен. Тешкотиите се присутни во повеќе средини: дома, во училиште, на игралиште… и значително влијаат врз секојдневното функционирање.

АДХД може да постои и без видлива хиперактивност

Некои деца изгледаат смирени, повлечени, не предизвикуваат проблеми на часовите во училиште, но имаат сериозни проблеми да го одржат фокусот, да ги организираат задачите и да го завршат она што го започнале. Често остануваат незабележани или нивното однесување погрешно се толкува како мечтаење или мрзливост.

Немирното дете без развојни пречки знае како да го контролира своето однесување и знае дека неприфатливите дејства имаат последици. На дете со АДХД му треба повеќе време и дополнителни стимулации за да го поврзе однесувањето со последиците.

Непослушното дете со типичен развој свесно се бори против правилата и намерно ги крши, додека детето со АДХД понекогаш ги крши правилата затоа што не успева да го одложи внатрешниот импулс. Децата со типичен развој, кога се лути, можат да изберат прифатлив начин да го изразат својот гнев. Кај децата со АДХД гневот често презема контрола.

Дијагнозата на АДХД се поставува врз основа на јасно дефинирани критериуми и експертска процена. Симптомите, како што се чести грешки во процесот на учење, неможност за одржување на вниманието, губење работи, нервозно движење, прекинување на другите, тешкотии при чекање ред – мора да бидат присутни подолг временски период и во различни средини. Само стручна процена може да го потврди АДХД и да предложи соодветен план за поддршка.

Разликата помеѓу немирно, темпераментно дете и дете со АДХД лежи не само во однесувањето што го гледаме однадвор, туку и во основниот начин на кој функционира мозокот. Разбирањето на таа разлика им овозможува на возрасните да ја обезбедат вистинската поддршка и да му дадат на детето шанса да го развие својот потенцијал. Навременото препознавање и стручната помош можат значително да го подобрат квалитетот на неговиот живот.

Автор: Ирена Стојиљковиќ, дефектолог, психотерапевт

Извор