По долгите зимски месеци, сонцето конечно почнува почесто да се појавува, деновите стануваат подолги, температурите растат, а природата го најавува доаѓањето на пролетта. Сепак, наместо очекуваниот налет на енергија, многу луѓе го чувствуваат спротивното – умор, раздразливост, пад на концентрацијата и необјасниво чувство на исцрпеност.

Овој феномен не е само субјективен впечаток. Лекарите со децении го поврзуваат со комбинација од биолошки и психолошки фактори кои се јавуваат токму на крајот од зимата. Во медицинската литература најчесто се опишува како продолжен ефект на сезонската депресија или таканаречениот „пролетен умор“.

Зимата ја менува хемијата на мозокот

Најважната причина лежи во светлината. Во текот на зимските месеци деновите се пократки, а недостигот на природна светлина директно влијае врз хемиските процеси во мозокот.

Кога изложеноста на сончева светлина е мала, доаѓа до пад на серотонинот – невротрансмитер кој ги регулира расположението, мотивацијата и чувството на задоволство. Истовремено расте нивото на мелатонин, хормонот кој го контролира спиењето и нѐ прави поспани.

Оваа промена влијае врз внатрешниот биолошки часовник. Резултатот е чувство на умор, недостиг на енергија и потреба за подолго спиење. Поради тоа, кај многу луѓе во текот на зимата се јавува состојба позната како сезонско афективно нарушување – облик на депресија директно поврзан со промената на годишните времиња.

Зошто крајот на зимата е особено тежок?

Иако симптомите често се јавуваат уште наесен, експертите забележуваат дека кај голем број луѓе врвот доаѓа токму во февруари и март.

Причината е едноставна. На организмот со месеци му недостигале светлина, физичка активност и витамин Д, па се создава еден вид „биолошки долг“. Кога времето почнува да се подобрува, телото сè уште не стигнало да се приспособи на промените. Со други зборови, природата влегува во нова фаза, но нашиот организам и понатаму функционира според „зимски режим“.

Во овој период чести се следниве симптоми:

• изразен умор и немање енергија;
• зголемена потреба за спиење;
• слаба концентрација;
• раздразливост и променливо расположение;
• желба за храна богата со јаглехидрати.

Феноменот „пролетен умор“

Во европската медицина ова чувство има и посебно име – пролетна летаргија. Тоа е состојба на привремен умор и психичка исцрпеност која се јавува токму на преминот од зима во пролет. Телото тогаш поминува низ низа адаптации. Хормоните, крвниот притисок и метаболизмот почнуваат да се приспособуваат на подолгите денови и повисоките температури. Тој процес може да предизвика чувство на исцрпеност сè додека организмот не се стабилизира.

Сонцето не го поправа расположението веднаш

Уште една причина за збунетост е фактот што убавото време не носи моментално подобрување на расположението. На мозокот му е потребно време повторно да ја воспостави рамнотежата помеѓу серотонинот и мелатонинот.

Дури по неколку недели со подолги и посветли денови, нивото на серотонин почнува значително да расте, што многу луѓе го забележуваат како нагол поврат на енергијата и доброто расположение. Токму затоа, првиот вистински топол пролетен ден често изгледа речиси еуфорично – бидејќи тогаш хемијата на мозокот конечно се враќа во рамнотежа.

Извор