Децата учат од она што го гледаат: Што нè учи експериментот со куклата Бобо за агресијата
Познатиот експеримент на Алберт Бандура со куклата Бобо покажал дека децата учат не само од она што им го кажуваме, туку многу повеќе од она што го набљудуваат секој ден. Што значи ова за родителите и воспитувачите денес?
Како децата учат однесување – гледајќи нè
Родителите често веруваат дека зборувањето, објаснувањето и правилата се клучни за воспитување на детето. И тие се важни. Но, психологот Алберт Бандура покажа нешто многу подлабоко и помоќно уште во 1961 година:
-децата учат однесување набљудувајќи и имитирајќи возрасни;
-неговиот познат експеримент со куклата Бобо стана еден од најпознатите и најцитирани во историјата на психологијата – токму затоа што речиси секое семејство го препознава.
Што подразбирал експериментот со куклата Бобо?
Бандура спровел истражување со деца од предучилишна возраст. Децата биле поделени во неколку групи:
-едната група набљудувала возрасен како се однесува агресивно кон куклата Бобо (удирал, клоцал, викал)
-другата група гледала возрасен како се однесува мирно и ненасилно
-третата група немала никаков модел на однесување.
Потоа децата биле оставени сами со истата кукла.
Резултатите што го променија погледот кон воспитувањето
Резултатите биле јасни и донекаде вознемирувачки:
-децата што гледале агресивен модел покажале значително поагресивно однесување,
-не само што ги имитирале ударите и однесувањето на возрасните, туку додале и нови форми на агресија, што не ги виделе претходно.
Со други зборови, децата не само што го „копирале“, туку го развиле и го ширеле наученото однесување.
На тој начин Бандура докажал дека агресијата не е вродена, туку во голема мера се учи преку набљудување.
Зошто овој експеримент е важен и денес?
Иако бил спроведен пред повеќе од 60 години, пораката на куклата Бобо е можеби поважна денес од кога било. Денешните деца не само што ги набљудуваат своите родители и наставници, туку набљудуваат и:
-содржина на телевизија
-цртани филмови
-видеоигри
-социјални мрежи
-реакции на возрасните во сообраќајот, во продавницата, дома.
Што значи ова за родителите?
Експериментот на Бандура не вели дека родителите мора да бидат совршени. Но, вели дека тие мора да бидат свесни за својата улога како модели.
Детето учи:
-како се решаваат конфликтите
-како да реагира на лутина
-како да разговара кога не се согласува со нешто
-како да се однесува кон послабите.
Ако детето често слуша извици, гледа агресија или понижување, тоа го перципира како прифатлив модел на однесување.
Добрата вест: истото важи и за позитивното однесување
Исто така, важно е да се каже и ова:
-ако агресијата се учи, се учи и емпатијата.
Децата лесно усвојуваат:
-смирен разговор
-сочувство
-почитување
-способност да се каже „извини“.
Кога детето ќе види возрасен кој знае како да се контролира, кој прави грешки, но презема одговорност, добива лекција за животот.
Куклата Бобо како огледало на возрасните
Експериментот со куклата Бобо не е само детска приказна. Тој е, пред сè, огледало на возрасните. Не нè прашува: „Што му кажувате на вашето дете?“, туку: „Што гледа вашето дете кај вас секој ден?“
И тука започнува најважната лекција за воспитувањето.
