Во рамките на воспитно-образовниот процес од особена важност е навремено препознавање на промените во однесувањето кај учениците. Молчењето, повлекувањето или наглите промени во однесувањето не треба да се занемарат бидејќи тие често претставуваат индикатор за внатрешни емоционални состојби и тешкотии со кои се соочува детето.

Децата не секогаш располагаат со доволно развиени комуникациски вештини за да ги изразат своите чувства, поради што тие често ги манифестираат преку однесување. Вакви манифестации можат да бидат повлекување од социјални активности, намалена комуникација, зголемена раздразливост, агресивност или намален интерес за училишните обврски.

Особено внимание треба да се посвети на фактот дека ваквите промени може да бидат резултат на различни фактори, вклучително и нарушени врснички односи, изложеност на различни форми на насилство, како и предизвици поврзани со користење на дигиталните технологии.

Во училишната практика сè почесто се среќаваат случаи на сајбер-насилство, кои не секогаш се веднаш препознатливи:

• Ученик добива навредливи и заканувачки пораки преку социјални мрежи, по што станува повлечен и одбегнува училишни активности.
• Во одделенска група се споделува фотографија од ученик без негова согласност, проследена со исмевање и негативни коментари.
• Ученици намерно исклучуваат соученик од онлајн групи за комуникација, со што предизвикуваат чувство на отфрленост.
• Се шират неточни информации (шпекулации) преку интернет, кои влијаат врз угледот и самодовербата на ученикот.

Ваквите ситуации детето често не ги пријавува, туку промените се забележуваат преку однесувањето – повлекување, анксиозност или намален успех.

Паралелно со ова, во одредени случаи се забележува и манипулативно однесување кај децата, особено во комуникацијата со родителите:

• Детето пренесува делумна или изменета информација за настан во училиште со цел да избегне одговорност или санкција.
• Се прикажува како жртва во одредена ситуација, додека ја изоставува својата улога во настанот.
• Детето ги насочува родителите кон негативен став кон наставник или соученик, без да се презентира целосната слика.
• Во случаи на сајбер-насилство, детето може да сокрие дека и самото учествувало во комуникацијата, прикажувајќи се исклучиво како оштетена страна.

Важно е да се нагласи дека ваквото однесување не секогаш претставува свесна намера за манипулација, туку често е механизам за справување со страв, притисок или избегнување последици.

Молчењето кај детето не треба да се толкува како отсуство на проблем, туку како можен сигнал за потреба од поддршка. Игнорирањето на овие сигнали може да доведе до продлабочување на состојбата и појава на дополнителни проблеми во емоционалниот и социјалниот развој.

Во овој контекст, улогата на училиштето и стручната служба е од клучно значење. Наставниот кадар и стручните соработници, особено училишниот психолог, имаат обврска да ги следат и анализираат промените во однесувањето кај учениците, како и да обезбедат соодветна поддршка.

Понатаму, неопходна е континуирана соработка со родителите. Особено е важно родителите да:

• не донесуваат заклучоци врз основа на еднострана информација
• поставуваат прашања и да поттикнуваат отворен разговор
• соработуваат со училиштето при разјаснување на ситуациите.

Со цел превенција и навремена интервенција, се препорачува:

• редовно следење на однесувањето и емоционалната состојба
• едукација за безбедно користење на интернетот
• развивање емпатија и одговорност кај учениците
• јакнење на довербата помеѓу учениците и возрасните
• навремено вклучување на стручни лица.

Молчењето на детето претставува значаен сигнал кој бара внимание и соодветен пристап. Однесувањето, вклучително и сајбер-насилството и можните манипулативни модели, е важен показател за неговата внатрешна состојба.

Преку навремено препознавање, соработка и професионално постапување, може да се обезбеди заштита и поддршка на учениците, како и создавање безбедна и здрава училишна средина.

Автор: Стефанија Георгиев, лиценциран психолог